Kayak Kültürü · Araştırma

Uludağ ve Unutulan Klüp Bursa Dağcılık Klübü

Uludağ’da kayak sporunun ilk adımları, Bursa Dağcılık Klübü’nün kuruluşu ve Bursalı öncü kayakçıların hatırası.

Uludağ

Uludağ, Bursa ili sınırları içinde, 2.543 m yüksekliği ile Türkiye'nin en büyük kış ve doğa sporları merkezi olan dağdır.

Marmara Bölgesinin en yüksek dağıdır. Kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzanan Uludağ'ın uzunluğu 40 km'yi bulur. Genişliği ise 15–24 km'dir. Toplu ve heybetli bir görünüşe sahip olan bu dağın Bursa'ya bakan yamaçları kademeli, güneye Orhaneli'ne bakan tarafları ise düz ve daha diktir. En yüksek noktası göller bölgesinde yer alan Uludağ tepe'dir (2.543 m). Uzaktan Bursa'ya yaklaşılırken ve oteller bölgesinde görülen yüksek tepe genelde zirve olarak algılanır. Hâlbuki zirve gibi görünen o tepenin ismi Keşiş Tepedir ve yüksekliği 2.486 m'dir. Uludağ tepe (2.543 m) Keşiş Tepenin 5 km güneydoğusunda yer alır. Dağın kuzey tarafında Sarıalan, Kirazlı, Kadı, Sobra yaylaları vardır.

Tarihi itibarıyla mitolojide yer etmiş Uludağ, günümüze gelen bilgilere göre tanrıların oturduğu yerler olarak kabul edilen yüksek, sarp ve ulaşılması güç yerlerden biridir. Burada bulunan ilah ya da tanrıların güçlerini bu ulaşılmazlıktan aldığına inanılan dünyadaki altı Olimp’ten biridir.

Uludağ zirvesinin görünümü Dağlar ve göl manzarası Uludağ kayak alanının kış manzarası

Yine günümüze kadar ulaşan bilgilere göre Uludağ’ın ilk adı Mis Olimp’tir (Coğrafyacı Şarl Teksi). Bursa havalisinin Osmanlıların eline geçmesi ile birlikte dağın adı Keşiş olarak değiştirilmiştir. 1925 yılında, başkanlığını Konya milletvekili Dr. Osman Şevki Uludağ’ın yaptığı Coğrafya Encümeni’ne bağlı bir kurulun teklifi üzerine Keşiş adı Uludağ’a çevrilmiştir.

Uludağ, yaşlı dağlardan olduğundan Avrupa’daki birçok dağa nazaran alçak olup dik yamaçları ve uçurumları azdır. Büyük ve geniş düzlüklere sahip dağ, kayak sporu açısından çok elverişli bir alana sahiptir.

1933'te Uludağ'a bir otel, bir de muntazam şose yol yapılmış, böylece bu tarihten itibaren Uludağ kış kayak sporları için bir merkez haline gelmiştir. Düzenli otobüs seferlerinin başlaması da buraya ilgiyi daha da artırmıştır. Sonradan asfaltla kaplanan bu yol Uludağ'ın Kadıyayla hariç bütün yerleşim birimlerini doğrudan Bursa'ya bağlar. Uludağ modern dağ tesisleri, 1963'te hizmete açılan Türkiye'nin ilk teleferiği Bursa Teleferik, dördüncü büyük kent olan Bursa'nın hemen yanında olması ile dağ ve kış turizminin merkezi olmuştur. Uludağ Türkiye'nin en büyük kayak merkezidir. Yol durumunun uygunluğu, uzun kış mevsiminde (ekim-nisan arası) kar bulunması ve eşsiz manzaraları buraya turist çekmektedir. Dağın doruk noktasından açık havada İstanbul, Marmara denizi ve civar yakın yerlerin görünmesi buraya ayrı bir özellik vermektedir. Doğu, kuzey eteklerinin Bursa Ovasına yakın yerlerinde sıcak su kaynaklarının bulunmasından burada kaplıcalar meydana gelmiştir. Bursa'nın Çekirge semtindeki bu kaplıcalar pek çok hastalığa şifa olmaktadır. Teleferik 2014 yılında tümüyle yenilenmiş ve Kurbağakaya (Oteller) bölgesine kadar uzatılmıştır. Ayrıca teleferiğin ara istasyonu olan Sarıalan'da ve Sarıalan'dan telesiyejle ulaşılan Çobankaya'da Kızılay Derneği'nin her yaz düzenlediği yaz kampları bulunmaktadır. Kirazlıyayla'da kurulu bulunan eski sanatoryum binası şu anda otel olarak kullanılmaktadır. Uludağ'da 15 adet özel ve kamuya ait 12 resmi konaklama tesisi vardır. Bunlara ait pek çok telesiyej ve teleski hattı mevcuttur.

Dağın iklimi alt kademelerden zirveye doğru kademeli değişimler göstermektedir. Alt kademelerdeki Akdeniz iklimi ile Karadeniz İkliminin geçiş tipi gözlenir. Yazın Akdeniz'deki kadar kurak bir iklime sahip değildir. Zirveye doğru nemli mikro termik iklim tipine dönüşürken, kışları yüksek rakımlarda oldukça sert hava şartları görülür. Doğu Akdeniz iklim grubunun birinci familyasında yer almaktadır. Yıllık ortalama Sıcaklık Zirveye doğru azalmakta yağış ise artmaktadır. Bursa'da (100 m) yıllık 14,6 °C olan ortalama sıcaklık ve 696,3 mm olan yıllık toplam yağış, Uludağ'ın kuzey yamacında bulunan Sarıalan meteoroloji istasyonunda (1620 m) 5,5 °C ve 1252,1 mm, Uludağ Zirve (oteller) meteoroloji istasyonunda (1877 m) 4,6 °C ve 1483,6 mm'ye ulaşır. Özellikle Kuzeye bakan tarafında Karadeniz iklimine benzer iklim gözlemlenir. Sarıalan, Bakacak, Çobankaya mevkilerinde yazın orografik yağış (yamaç yağışı) gözlemlenmektedir. Sarıalan'da yıllık yağışın % 14,3'ü yazın düşerken bu oran Uludağ otellerde % 10,9'a, Bursa'da %10,4'e düşer. Kar yağışlı gün sayısı da zirveye doğru artar. Bursa'da kar yağışlı gün sayısı 7,5 gün ve karla kaplı gün sayısı 9,4 gün iken Sarıalanda (1620 m) kar yağışlı gün sayısı 48,9 gün ve karla kaplı gün sayısı 109,9 güne çıkar, Uludağ otellerde (1877 m) kar yağışlı gün sayısı 67,5 gün karla kaplı gün sayısı 179,3 güne ulaşır. Uludağ'da gözlemlenmiş en yüksek kar kalınlığı 430 cm'dir. En yüksek kar kalınlıklarına genelde mart ayında ulaşılır. Oteller bölgesinde Eylül ayı ile Haziran ayı arasında kar yağışı gözlemlenebilir. Ama ağırlıkla kar yağışları Ekim ayında başlar ve Mayıs ayına kadar aralıklarla sürer. Kayak yapmaya elverişli kalınlığa genelde 25 Kasım- 15 Aralık arasındaki tarihlerde ulaşılır ve yağış durumuna göre 15 Nisan 1 Mayıs tarihlerine kadar sürer. Kayak sporu için ortalama istatistiki veri olarak bakıldığında ortalama donlu gün sayısı 144,7 gün, gündüz en yüksek sıcaklığın 0'ın altında olduğu gün sayısı ise 54,9 gündür. Kayak için en uygun sıcaklıklar Aralık ile Mart sonu arasında gözlemlenir.

Bursa Dağcılık Klübü

Sayın Akın Altınok, Türkiye’de kayak sporunun doğuş ve gelişmesine öncülük eden, Bursa’nın ve özellikle Uludağ’ın turistik ve sportif açıdan layık olduğu yere gelmesinde büyük emekleri olan Bursa Dağcılık Klübü’nün kurucuları ile Bursalı kayakçıların “aziz hatıralarını” anmak amacıyla çok ilginç ve güzel bir kitap yazmış. Bu araştırma yazımızda bu kitabın içeriğini yayımlamak istiyoruz.

Öğrenimi Fransa’da yapan ve bir tıp doktoru olan Şaban Örnektekin 1924 yılında “tek başına sırtında çadır dahil, battaniye, yiyecek, içecek, 40 kiloluk bir sırt çantası taşıyarak ve iki kayak omuzunda,yaya olarak Temenyeri,su depoları, Elma Çukuru köyü ve sonra ne Büyük Otel ne Kayakevi ne de bir tek sığınak bulunmayan bom boş Uludağ’a çıkmayı başarmıştır”. Örnektekin’in “ bu Uludağ tırmanışı belki kış aylarında Uludağ’a çıkan ilk insan şerefini kendisine vermiştir. Şaban’ın en büyük gayesi Zirveye çıkmaktı. Ancak,kötü hava şartları altında bu emeline nail olamamış,bir kaç gün kayak yaptıktan sonra Bursa’ya inmiştir. Diğer taraftan ; Spor Teşkilatında çalışan bir atletizm antrenörü olan Abraham da ilk olarak 1932 yılı Mart ayında bir Alman arkadaşı ile birlikte Uludağ’a çıkmış, kayak ile tecrübeler yapmış, burda dağ sporları yapılabileceğine kanaat getirmiştir. 1933 Ocak ayı başında ise bu defa yanlız başına kayakla bir kere daha Uludağ’a çıkan Abraham, Büyük Otel’de bir iki gün kalıp, resimler çektikten sonra Bursa’ya dönmüştür. Abraham çektiği resimleri Vali Fatin Güvendiren’e göstererek, Uludağ’da mükemmel bir şekilde kayak sporunun yapılabileceğini anlatmıştır. Abraham’ın bu girişimi İstanbul’da duyulunca bu kere de Galatasaray Lisesi öğretmenlerinden. Guilollot (Giyolet ) 24.01.1933 tarihinde tek başına kayakla Uludağ’a çıkmış, yanında getirdiği çadır içinde Uludağ’ın zirvesinde bir gece konakladıktan sonra, kayarak İnegöl üzerinden Bursa’ya dönmüştür. Bu durumda Guilollot (Giyolet) Uludağ’ın zirvesine kayakla çıkan ilk kişi olmaktadır. Gerek Abraham’ın gerekse Guilollot (Giyolet)’in söz konusu girişimlerinin Uludağ’da kayak yapma konusunda İstanbul’da heyecan ve heves yaratması üzerine İstanbul Valisi Muhittin Üstündağ’ ın yeğeni Bülent Üstündağ ile arkadaşları, kayak kaymak gayesiyle, 1933 yılı Nisan ayında 30 kişilik bir kafile halinde Uludağ’a çıkarak bir hafta kadar kalmışlardır. 1932 yılında Halkevleri’ nin açılmasıyla kayak sporu dalında da bir hareketin başladığı ve kayağın Halkevleri spor kollarının başlıca etkinlikleri arasında yer aldığı görülür. Bursa Dağcılık Kulübü de ilk önce 1932 yılında Bursa Halkevi’nin bünyesi içinde kurulmuş ve daha sonra 10 kişilik bir kurucu heyetin çalışmasıyla bağımsız bir hüviyet kazanmıştır. Kulübün bağımsız bir kulüp şeklinde kuruluş tarihi 22 Nisan 1933’dür. Bursa Dağcılık Kulübü “Türkiye’de kayak sporunun tarihçesine damgasını vuran ilk kulüp”tür. Bu Kulüp sayesinde yurdumuzda ilk defa batılı anlamda geniş halk kitlelerinin katıldığı kayak çalışmaları başlamıştır.

Bu dönemde, Bursa Dağcılık Klübü kayak ve kış sporlarının başlaması ve gelişmesinde Uludağ’da kayak sporunun organize faaliyetlerini yürüterek, bu sporun yaygınlaşmasını ve sevilmesini sağlayan önemli bir unsur olmuştur.

Kulübün ilk yönetim kurulu başkanı Saim Altıok, genel sekreteri Musa Ataş, muhasebecisi Tayyar Akkeskin; üyeleri İhsan Celal Antel, Nusret Bey, Selahattin Daci, Enver Namar, Şerif Antel, Saatçi Mehmet, Mustafa San ve burada adlarını saymadığımız birçok kişi kurucular arasında yer almıştır.

Bursa Dağcılık Klübü döneminden toplu tarihî fotoğraf Uludağ'da tarihî kayakçı topluluğu ve dağ evi Bursa Dağcılık Klübü tarihî toplantı fotoğrafı

Bursa Dağcılık Klübü, kuruluşundan itibaren Uludağ’da ve Bursa’da dağcılık ve kayak sporunun gelişmesi ve yaygınlaşmasına büyük katkıda bulunmuş; aynı zamanda kulübün bizzat Uludağ’da düzenlediği ulusal ve uluslararası faaliyetler sonunda Bursa’nın sosyal hayatını zenginleştirmiştir.

Bursa Dağcılık Klübü, kadınların da kayak sporunu yapmalarını teşvik etmiş ve bu sayede Türk kadınları 1930’lu yıllarda Batılı hemcinsleri gibi kayak yapma imkânına kavuşmuştur.

Uludağ ve kayak sporu adına söylenecek o kadar çok şey var ki…

Bu yazı Bursa Dağcılık Klübü’nü kuranlar ile kayak sporuna gönül vermiş kişilerin anısına yazılmıştır.

Akın Altınok

← Rehber'e dön